طراحی واسط کاربری | علوم کامپيوتری - رضا رمضانی
دوشنبه , تیر ۲۵ ۱۳۹۷
خانه / تحقیقات و مقالات / طراحی واسط کاربری

طراحی واسط کاربری

مقدمه

طراحی رابط کاربر یک ابزار ارتباطی موثر را بین انسان و کامپیوتر ایجاد می کند. اگر کاربرد نرم افزار دشوار باشد، اگر باعث اشتباه از سوی شما شود یا تلاش های شما رادر رسیدن به اهدافتان ناکام بگذارد،در آن صورت حتی علی رغم قدرت محاسباتی و عملکرد آن ،تمایلی به استفاده از آن نخواهد بود.

طراحی واسط بر سه حوزه موضوع مهم به شرح زیر تأکید دارد:

۱. طراحی واسط بین اجزای نرم افزار

۲. طراحی واسط ها بین نرم افزار و سایر تولیدکنندگان و مصرف کنندگان اطلاعاتی غیر بشری

۳. طراحی واسط بین یک انسان(یعنی کاربر ) و کامپیوتر.

در این مقاله صرفاً بر سومین مقوله طراحی واسط ها یعنی طراحی واسط کاربر توجه خواهیم داشت.

قواعد طلایی

Mendal  در کتاب خود با عنوان طراحی واسط سه قانون طلایی را به صورت زیر ارایه می کند :

۱- اعطای کنترل به کاربر

۲- کاهش بار حافظه کاربر

۱

۳- سازگار کردن واسط ها

این قوانین طلایی ، عملاً مبنایی  برای مجموعه اصول طراحی واسط کاربر هستند .

  • اعطای کنترل به کاربر

در موارد بسیاری ممکن است طراح برای اسان کردن پیاده سازی رابط،قید و بند ها    محدودیت ها را معرفی کندو امکان دارد حاصل کار رابطی باشد که ساختن آن آسان بوده ولی کاربردش ناامیدکننده است.

در این قانون رعایت نکات زیر الزامی است:

۱-  ایجاد تعامل انعطاف پذیر در ارتباط با کاربر

۲-  امکان ایجاد وقفه و خنثی سازی (بازگشت) در تعامل کاربر.

۳ –  مخفی کردن موارد فنی داخلی از کاربران عادی :

۴-  طراحی تعامل مستقیم با اشیایی که روی صفحه نمایش ظاهر می شوند

  • کاستن از بار حافظه کاربر

هر چه الزام کاربر در حفظیات بیشتر باشد،میزان خطای او در تعامل با سیستم بیشتر خواهد بود.

در این قانون نیز رعایت نکات زیر الزامی است:

۱- کاهش بار در حافظه کوتاه مدت

۲

هنگامی که کاربران درگیر وظایف پیچیده هستند، باید بار حافظه کوتاه مدت را کاهش دهند. این عمل با ایجاد علایم بصری میسر است که به کاربر امکان می دهند تا کارهای قبلی را شناسایی کند، نه این که مجبور باشد آنها را به یاد آورد.

۲- ایجاد پیش گزیده های معنی دار

 مجموعه آغازین پیش فرض ها باید برای کاربر متوسط معنی دار باشد، اما کاربر باید بتواند اولویت های فردی خود را مشخص کند ..

۳- تعیین میان برهایی که شهودی هستند

 زمانی که برای انجام عملکرد سیستم از مجموعه ای از کلمات استفاده می شود (مثلاً alt- P برای فعال کردن عمل چاپ) کلمات حفظی باید به شیوه ای که به خاطر آوردن آن آسان باشد.

۵- طرح بصری واسط باید براساس استعاره جهان واقعی باشد

 این مساله به کاربر امکان می دهد تا به جای حفظ سلسله کارهای غیر متعارف تعاملی، به علایم بصری شناخته شده متوسل شود.

۶- آشکارسازی اطلاعات به شیوه ای تدریجی

واسط باید به طور سلسله مراتبی سازمان دهی شود . یعنی آن که اطلاعات درباره یک عمل، شی یا یک شیوه باید ابتدا در سطح بالایی از انتزاع ارایه گردد. جزییات بیشتر باید پس از اعلام علاقه کاربر با انتخاب وی از طریق ماوس، در اختیار او قرار گیرد.

  • سازگارسازی واسط

شیوه ی ارائه وکسب اطلاعات کاربر باید ثابت باشد.این بدان معناست که:

۱٫تمامی اطلاعات بصری طبق یک استاندارد طراحی سامان دهی می شوند که در تمامی نمایش های صفحه ی نمایش رعایت میگردد.

۳

۲٫مکانیزم های ورودی به یک مجموعه ی محدود ختم می شوند که همواره در سراسر برنامه ی کاربردی و مکانیزم های گذر از یک عمل به عمل دیگر به طور پیوسته تعیین شده وپیاده می گردند.

در این قانون نیز رعایت نکات زیر الزامی است:

  1. قرار دادن عمل فعلی در یک بافت معنی دار توسط کاربر.
  2. حفظ ثبات در خانواده ی برنامه های کاربردی.
  3. اگر مدل های پیشین انتظاراتی رادر کاربر بوجود آورده اند،تا زمانی که دلیل قانع کننده ای ندارید از انجام تغییرات خودداری کنید.

طراحی واسط کاربر

فرایند کلی طراحی رابط کاربر،با ایجاد مدل های مختلف کارکرد سیستم اغاز می گردد. سپس وظایف انسانی و کامپیوتری لازم برای تحقق کارکرد سیستم توصیف می شوند،  موضوعات طراحی که در تمام طراحی های رابط کاربرد دارند مد نظر قرار می گیرند،برای الگوسازی وپیاده سازی نهایی مدل طراحی، ابزارهایی به کار می روند و نتیجه از لحاظ کیفی ارزیابی می گردد.

هنگام طراحی محیط تعامل از طریق تایپ فرمانها به مسایل زیر باید توجه داشت:

  • آیا هر یک از گزینه های منو دارای یک فرمان متناظر هست؟
  • فرمانها چه شکلی به خود می گیرند؟
  • فرا گیری و به خاطر سپردن فرمانها چقدر دشوار خواهد بود؟اگر فرمانی فراموش شد ،چه می توان کرد؟
  • آیا کاربر می تواند فرمانها را به سلیقه خویش مختصر و کوتاه کند؟

 

مدل های طراحی واسط

۴

به هنگام طراحی یک رابط کاربر ،چهار مدل مختلف به کار می آید:

  • مهندس نرم افزار مدل طراحی را ا یجاد می کند.
  • مهندس فاکتور های انسانی(یا مهندس نرم افزار)مدل کاربر را تعیین می کند.
  • کاربر نهایی یک تصویر ذهنی می سازد که غالبا مدل ذهنی کاربر یا تعبیر سیستم نامیده می شود.
  • اجرا کنندگان سیستم نیز، تصویر سیستم را بوجود می آورند.

متأسفانه هر یک از این مدل ها ممکن است تفاوت قابل ملاحظه ای با یکدیگر داشته باشند . نقش طراح واسط، رفع

اختلافات و به دست دادن یک نمایش منسجم و سازگار از واسط است.

مدل طراحی کل سیستم، تلفیقی از نمایش داده ها، معماری، واسط و بازنمایی رویه ای نرم افزار می باشد . تعیین نیاز ها ممکن است محدودیت های خاصی را مطرح کند که به تعیین کاربر سیستم کمک می کنند. اما طراحی واسط، اغلب تنها لازمه مدل طراحی است.

مدل کاربر، نمایی از کاربران نهایی سیستم را ترسیم می کند. برای ساخت یک رابط کار مؤثر، تمام کار طراحی باید با درک درستی از کاربران مورد نظر، از جمله مشخصات سن، جنسیت، توانایی های جسمی، سابقه تحصیلی، فرهنگی یا قومی، انگیزه، اهداف و شخصیت آنها، آغاز گردد. به علاوه، کاربران را می توان در گروههای زیر طبقه بندی کرد:

۱- مبتدی: از دانش نحوی سیستم برخوردار نیستند و دانش معنایی انها از برنامه کاربردی اندک است

۲- مطلع و دوره ای: دانش معنایی معقول از برنامه کاربردی اما نسبتا دارای دانش کم نحوی برای کاربرد رابط

۳- مطلع و دایمی : دانش نحوی و معنایی مناسب دارند که اغلب به ” مشخصه کاربر ماهر ” منجر

۵

می شود، یعنی کاربرانی که به دنبال میان برها و حالت های اختصاری تعامل هستند.

فرایند طراحی واسط کاربر

فرآیند طراحی واسط های کاربر، تکراری است و با استفاده از مدل حلزونی  قابل ارایه است بطوریکه روند طراحی رابط کاربر ،چهار فعالیت مجزای ساختاری زیر  را در بر دارد :

  1. تحلیل و الگوسازی کاربر ،وظیفه و محیط و مدل سازی : تحلیل محیط کاربر بر محیط فیزیکی کار تاکید دارد.اطلاعات جمع اوری شده در بخشی از فعالیت تحلیل به منظور ایجاد یک مدل تحلیلی برای رابط به کار می رود.
  2. طراحی رابط : هدف ازطراحی رابط،تعیین مجموعه ی اهداف و اقداماتی که به کاربر امکان می دهد تمامی وظایف مشخص و…را به نحوی انجام دهد که اهداف کارایی سیستم را تامین کند.
  3. ساخت رابط : فعالیت پیاده سازی معمولا با ایجاد یک مدل نمونه اغاز می شود که موجب می شود سناریو های کاربر تحت ارزیابی واقع شوند.
  4. اعتبار سنجی رابط : معتبر سازی و اعتبار سنجی بر موارد زیر تکیه دارد:
  • توانایی رابط در اجرای صحیح تمامی وظایف کاربر،سازگاری با انواع وظایف و براوردن همه نیازهای کلی کاربر.
  • میزان راحتی در کاربرد و یادگیری رابط.
  • پذیرش رابط توسط کاربران به عنوان ابزاری مفید در کار.

اولین مراحل طراحی رابط با استفاده از روش زیر قابل اجرا است:

۶

 ۱٫ تعیین اهداف و مقاصد برای هر کار.

 ۲٫ تبدیل هر هدف یا منظور در تعدادی عملیات مشخص

 ۳٫ تعیین ترتیب وظایف و اعمال فرعی یعنی سناریوی کاربر،به گونه ای که در سطح رابط اجرا خواهد شد.

 ۴٫ بیان وضعیت سیستم،یعنی آن که در زمان اجرای سناریوی کاربر،رابط چگونه به نظر می رسد.

 ۵٫ تعیین مکانیزم کنترل،یعنی اشیاءو اعمال دردسترس کاربر برای تغییر وضعیت سیستم.

۶٫ نشان دادن چگونگی تفسیر حالت سیستم توسط کاربر با استفاده از اطلالاعات به دست آمده از طریق واسط .

مسایل طراحی واسط ها

در حین تکمیل طراحی واسط کاربر، چهار مساله معمول طراحی تقریباً همیشه سطحی تلقی می شوند:

۱٫زمان پاسخ گویی سیستم

از زمانی که کاربر عمل کنترلی را انجام می دهد (مثلاً کلید بازگشت را زده یا روی ماوس کلیک می کند) تا زمان پاسخ گویی نرم افزار با اقدام یا خروجی مطلوب، اندازه گیری می شود.

۳

زمان پاسخ گویی سیستم دو ویژگی مهم دارد:  طولوتغییرپذیری.  اگر طول پاسخ گویی سیستم بسیار طولانی باشد،  ناامیدی و فشار روی کاربر، نتیجه ای اجتناب ناپذیر است.   تغییرپذیری به انحراف از زمان میانگین پاسخ گویی اشاره داشته و از خیلی جهات، مهم ترین مشخصه زمان پاسخگویی به شمار می رود.

۲٫تسهیلات کمکی کاربر

۷

تقریباً تمامی کاربران یک سیستم تعاملی کامپیوتری، گهگاه به کمک نیاز دارند. دو نوع امکانات کمکی عبارتند از:

  • تسهیلات کمکی یکپارچه : از اغاز در داخل نرم افزار طراحی می شوند، غالبا حساس به متن بوده و کاربر را قادر می سازد تا از میان موضوعات مرتبط با اعمال در حال اجرا ،اقدام به انتخاب کند.
  • تسهیلات کمکی افزودنی  : پس از ساخت سیستم به نرم افزار افزوده می شود، در واقع راهنمای همیشه حاضر کاربر با قابلیت محدود جستجو می باشد.

۳٫خطاگردانی اطلاعات

   هنگام بروز خطا ،پیام های خطا و هشدارها،“اخبار بدی“ هستند که به کاربران سیستم های تعاملی ارائه می گردد.در بدترین حالت،پیامهای خطا اطلاعات بی فایده یا گمراه کننده را منتقل کرده و تنها باعث تشدید ناکامی کاربر می شوند.

هر گونه پیام خطا یا هشدار باید دارای مشخصات زیر باشد:

  • پیغام باید مشکل را به زبان فنی طوری توصیف کند که برای کاربر قابل درک باشد.
  • پیغام بایستی برای اصلاح خطا،پیشنهاد سازنده ای را مطرح کند.
  • پیغام باید تمامی پیامد های منفی خطا را خاطر نشان کند.

۴٫برچسب گذاری فرمان

به هنگام انتخاب فرامین تایپ شده،به عنوان نوعی شیوه محاوره بین کاربر و نرم افزار،برخی مسائل طراحی مورد توجه قرار می گیرند:

  • آیا هر یک از انتخاب های منو یک فرمان مرتبط خواهد داشت؟
  • فرامین به چه شکلی خواهند بود؟ توالی کنترل،کلیدهای تابعی یا واژه تایپ شده؟
  • ۸

    یادگیری و به خاطر سپردن فرامین تا چه حد دشوار است؟درصورت فراموشی چه می توان کرد؟

ارزیابی طراحی

ارزیابی می تواند در یک طیف رسمیت صورت گیرد که گستره آن با انجام آزمونی غیر رسمی که ضمن آن کاربر بازتابی فی البداهه دارد شروع شده و به مطالعه رسمی ختم می شود که از روش های اماری برای ارزیابی پرسش نامه های تکمیل شده توسط کاربران نهایی،استفاده می کند.

پس از ایجاد مدل طراحی رابط ،برخی معیارهای ارزیابی را هنگام بررسی های اولیه طراحی،می توان اعمال کرد:

۱- طول و پیچیدگی مشخصات مکتوب سیستم و واسط آن، بیانگر میزان یادگیری لازم توسط کاربران سیستم می باشد.

۲- تعداد وظایف تعیین شده کاربر و میانگین اعمال در هر کار، نشان دهنده زمان محاوره و کارآیی کلی سیستم است.

۳- تعداد اعمال، وظایف و وضعیت های سیستم که در مدل طراحی تعیین شده، به بار حافظه کاربران سیستم دلالت دارد

۴- روش ارتباط واسط، امکانات کمکی و خطاگردانی، در کل بیانگر پیچیدگی واسط و میزان پذیرش از سوی کاربر می باشد.

 

درباره‌ رضا رمضانی

رضا رمضانی

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*